หน้าหลัก

Print this page Print this page  |  Send this page Send this page  |  export to PDF Export to PDF

บทความพิเศษ
ประชาคมอาเซียน โอกาสสำคัญในการสร้างกระบวนการอันเป็นสากล

19 เมษายน 2016 (จำนวนคนอ่าน 696)
 
โดย   จอมขวัญ ผลภาษี
 
                   
 
กิจกรรมด้านการแบ่งปันข้อมูลเพื่อการศึกษาและการวิจัย โดยสถาบันการศึกษาผ่านบริการของห้องสมุด มีมายาวนานตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ผ่านการตกลงเงื่อนไขและระเบียบต่าง ๆ ภายใต้บริการที่เรียกว่า Interlibrary Loan ซึ่งเป็นการยืมระหว่างห้องสมุด โดยไม่มีการทำซ้ำข้อมูลจากต้นฉบับแต่อย่างใด และบริการ Document Delivery Service ซึ่งเป็นบริการที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการทำซ้ำ เป็นบริการที่นำส่งสำเนาเอกสารข้อมูลที่ร้องขอให้ผู้ใช้บริการทั้งที่เป็นรูปแบบเอกสารสำเนาและที่เป็นสำเนาอิเล็กทรอนิกส์ บริการของห้องสมุดนี้เกิดขึ้นทั่วโลก และเป็นบริการที่มีให้บริการทั้งในประเทศเดียวกันและระหว่างประเทศอย่างเป็นสากล
 
โดยทั่วไปค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นเป็นเพียงค่าใช้จ่ายในลักษณะเป็นค่าธรรมเนียมลิขสิทธิ์ ตัวอย่างเช่น ในสหรัฐอเมริกา ห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษาจะรับดำเนินการค่าธรรมเนียมลิขสิทธิ์ให้ ทั้งนี้ ค่าใช้จ่ายจะเป็นภาระของผู้ร้องขอใช้บริการ ในประเทศไทยมีการบริการ Interlibrary Loan ระหว่างห้องสมุดและบริการ Document Delivery Service ทั้งในรูปแบบสิ่งพิมพ์ หนังสือ บทความ ผ่านการส่งทางไปรษณีย์ การทำสำเนาเป็นเอกสาร และการส่งสำเนาอิเล็กทรอนิกส์ ทั้งนี้ พัฒนาการด้านเทคโนโลยีสารสนเทศส่งผลให้การให้บริการเปลี่ยนแปลงรูปแบบจากฉบับจริงสู่ฉบับอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งเป็นส่วนสำคัญที่ช่วยลดค่าใช้จ่าย ประหยัดเวลา ลดขั้นตอนต่าง ๆ ได้เป็นอย่างดี
 
ทั้งนี้ ในหลายประเทศในประชาคมอาเซียนมีการระบุข้อตกลงและเงื่อนไขไว้บนเว็บไซต์ของห้องสมุดอย่างชัดเจน เกี่ยวกับลิขสิทธิ์และการใช้ข้อมูลผ่านบริการ Interlibrary Loan อย่างเป็นธรรม ซึ่งรู้จักกันทั่วโลก ในเรื่องของ Fair Use และ Copyright Clearance ทั้งนี้ สำหรับประเทศไทยมีข้อสังเกตว่า ห้องสมุดยังไม่มีข้อกำหนดในเรื่องดังกล่าวนี้อย่างชัดเจน แต่โดยทั่วไปพื้นฐานอาศัยความเป็นธรรมจากการใช้พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มีระบุในส่วนที่ 6 เรื่องข้อยกเว้นการละเมิดลิขสิทธิ์ ระบุข้อความว่า "(1) วิจัยหรือศึกษางานนั้น อันมิใช่การกระทำเพื่อหากำไร” ซึ่งเอื้อให้การบริการ Interlibrary Loan สามารถทำได้อย่างไม่ละเมิดลิขสิทธิ์ เพราะเป็นการให้บริการเพื่อการวิจัยหรือการศึกษา อีกทั้งไม่เป็นการทำเพื่อหากำไร ต่อมาพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2558 แม้ว่าไม่ระบุถึงข้อยกเว้นดังกล่าวแต่มีหลายข้อความที่ต้องพึงระวังเรื่องเกี่ยวกับการให้บริการสื่ออิเล็กทรอนิกส์และการทำซ้ำ
 
 
                           
 
ดังนั้น บริการ Interlibrary Loan เพื่อการศึกษาและการวิจัยจึงควรมีคำชี้แจงที่ชัดเจนโดยสถาบันอุดมศึกษาต้นสังกัด เพื่อแสดงเจตนาที่บริสุทธิ์ซึ่งไม่ขัดต่อลิขสิทธิ์ของผู้ใด ตัวอย่างที่ดีเช่น ในต่างประเทศจะมีระบุชัดเจน โดยอ้างถึงหลักกฎหมายและระเบียบหรือข้อกำหนดที่เป็นสากล อันดับที่ 1 กฎหมายลิขสิทธิ์ อันดับที่ 2 ระเบียบหรือข้อกำหนดที่เป็นสากล เช่น CONTU (National Commission on New Technological Uses of Copyright Works) อันดับที่ 3 หลักเกณฑ์ที่พัฒนาขึ้นเองเพื่อเป็นแนวทางในการใช้และแบ่งปันข้อมูลที่มีลิขสิทธิ์ ที่ยุติธรรม เช่น Fair Use Guidelines ซึ่งจะมีน้ำหนักมากหากผ่านกระบวนการพัฒนาและนำเสนอ ตลอดจนการทักท้วงและปรับปรุงเป็นร่างข้อตกลงผ่านคณะกรรมการที่ประกอบด้วยตัวแทนของผู้ใช้ ผู้ให้บริการ เจ้าของลิขสิทธิ์ และ/หรือ ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอื่น ๆ ที่จะทำให้ร่างแนวทางดังกล่าวได้รับการพัฒนาผ่านการพิจารณารายละเอียดอย่างรอบด้าน
 
สำหรับประชาคมอาเซียนมีประเทศสมาชิกดำเนินการให้และรับบริการ Interlibrary Loan อย่างต่อเนื่อง ทั้งภายในและระหว่างประเทศ ทั้งนี้ บางประเทศมีการนำประเด็นการให้บริการ Interlibrary Loan เข้าสู่การหารือระดับชาติ เช่น สาธารณรัฐสิงค์โปร์ (Republic of Singapore) มีการพิจารณาว่าการให้บริการดังกล่าวเป็นการบริการระหว่างห้องสมุด ตลอดจนองค์กรเพื่อบริการหนังสือและวารสาร โดยมีหลักเกณฑ์ภายใต้การกำกับดูแลของ National Library Board (NLB) โดยรัฐบาลของสาธารณรัฐสิงคโปร์ และมีบริการ Document Delivery Service ที่เกิดขึ้นใหม่พร้อม ๆ กับเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารที่ได้รับการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ทำให้การทำซ้ำและส่งให้แก่ผู้ร้องขอสามารถทำได้โดย National Library Board (NLB) ระบุว่าจะดำเนินการอย่างเข้มงวดให้เป็นไปตามกฎหมายลิขสิทธิ์ของประเทศสาธารณรัฐสิงคโปร์นั่นเอง
 
ดังนี้แล้ว ประชาคมอาเซียนในฐานะกลุ่มความร่วมมือเพื่อสร้างสรรค์ความแข็งแกร่งของประชาคมด้วยความร่วมมือของประเทศสมาชิกจึงจำเป็นที่จะต้องนำเรื่องการแบ่งปันข้อมูลเพื่อการศึกษาและการวิจัยมาพัฒนาสร้างหลักเกณฑ์ กระบวนการ และข้อตกลงอันเป็นสากลสำหรับการส่งเสริมการเข้าถึงองค์ความรู้จากแหล่งทรัพยากรสารสนเทศเพื่อการเรียนรู้ การศึกษา และการวิจัย ได้อย่างเต็มที่บนพื้นฐานของความถูกต้องและยุติธรรม
 
 
 
ส่วนอาเซียน  สำนักการประชาสัมพันธ์ต่างประเทศ
กรมประชาสัมพันธ์

กรมประชาสัมพันธ์ เลขที่ 9 ซอยอารีย์สัมพันธ์ ถนนพระราม6 เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400
Tel.02 618 2323 ต่อ1719, 1723 Fax. 02 618 2372 E-mail:  aseanthai@hotmail.com


จำนวนผู้เยี่ยมชมเว็บไซต์